ENCYCLOPEDIE — GAGA GEDRAGSONTWERP
Gedrag
begrijpen.
Beter
ontwerpen.
Een praktische kennisbank over wat mensen in beweging brengt en wat hen tegenhoudt. Begin bij een thema of zoek rechtstreeks in 78 artikels.
BLADER DOOR DE KENNISBANK
Per thema.
Begin breed en verdiep je van daaruit. Elk thema toont vijf veelgebruikte begrippen en geeft toegang tot de volledige verzameling.
Kernconcepten
12Cognitieve biases
28Technieken
15Werk & organisatie
8Sectoren
10Vergelijkingen
5ALLE BEGRIPPEN
Van A tot Z.
Gebruik de filters om één thema te bekijken, of doorzoek alle 78 artikels via het zoekveld bovenaan.
78 artikels
Werk & organisatie
12 min.
AI-geletterdheid: zo bouw je het op in je organisatie (2026)
AI-geletterdheid is sinds februari 2025 wettelijk verplicht onder de EU AI Act. Vier gedragingen bepalen of je organisatie eraan voldoet - en hoe je ze ontwerpt.
Cognitieve biases
11 min.
Anchoring bias op de werkvloer: waarom het eerste getal altijd wint
Anchoring bias maakt dat het eerste getal alles bepaalt: salarissen, projectplanningen, prijzen. Ontdek hoe het je onderhandeling saboteert - en wat je eraan doet.
Cognitieve biases
10 min.
Ankereffect op de werkvloer: hoe het eerste getal alles bepaalt
Het ankereffect zorgt dat het eerste getal of aanbod dat je hoort elk oordeel erna kleurt. Ontdek hoe het inkoop, strategie en dealmaking stuurt - en hoe je het bewust inzet.
Cognitieve biases
12 min.
Bandwagon effect op de werkvloer: waarom iedereen springt als de eerste springt
Het bandwagon effect drijft teambesluiten en adoptiegolven. Ontdek hoe groepsmomentum je organisatie stuurt - en hoe je het bewust inzet voor verandering.
Sectoren
12 min.
Behavioural design voor de overheid: waarom goed beleid faalt
Behavioural design voor de overheid overbrugt het gat tussen beleidsintentie en burgersgedrag. Ontdek hoe JTBD-denken beleid transformeert en welke interventies werken.
Sectoren
14 min.
Behavioural design voor de techsector: waarom gebruikers de features die je bouwt niet adopteren
Behavioural design voor tech: waarom feature-adoptie mislukt en hoe je digitale producten ontwerpt die aansluiten bij hoe mensen werkelijk beslissen.
Sectoren
12 min.
Behavioural design voor de zorg: waarom patiënten niet doen wat de dokter zegt
Behavioural design voor de zorg overbrugt het gat tussen medisch advies en patiëntgedrag. Ontdek waarom therapietrouw faalt en hoe JTBD-denken de zorg verandert.
Sectoren
9 min.
Behavioural design voor financiële dienstverlening: waarom klanten niet sparen, beleggen of plannen
Waarom goede financiële producten toch ongebruikt blijven, en hoe gedragsontwerp sparen, beleggen en plannen makkelijker maakt.
Sectoren
8 min.
Behavioural design voor fintech: waarom gebruikers zich aanmelden maar nooit sparen
Downloads zijn nog geen gedrag. Ontdek hoe fintechproducten activatie, sparen en langetermijngebruik kunnen ontwerpen.
Sectoren
19 min.
Behavioural design voor FMCG: waarom shoppers straal langs jouw product lopen
Behavioural design voor FMCG verklaart waarom shoppers automatisch naar hetzelfde merk grijpen. Ontdek hoe De Gedragsbalans en de Gaga Gedragsmotor koopgewoontes blootleggen en doorbreken.
Sectoren
18 min.
Behavioural design voor retail: waarom klanten wel browsen maar niet kopen
Behavioural design voor retail overbrugt het gat tussen koopintentie en koopgedrag. Met De Gedragsbalans en de Gaga Gedragsmotor ontwerp je een winkelomgeving die converteert.
Sectoren
18 min.
Behavioural design voor telecom: waarom klanten vertrekken, ook al scoor je een 8/10
Behavioural design voor telecom: hoe je churn vermindert, abonnementskeuze stuurt en digitale adoptie vergroot met gedragsontwerp in plaats van diepere kortingen.
Vergelijkingen
9 min.
Behavioural Design vs Change Management: waarom verandertrajecten vastlopen
Change Management managet het veranderproces. Behavioural Design ontrafelt waarom mensen vasthouden aan oud gedrag. Het verschil - en hoe je ze combineert.
Vergelijkingen
10 min.
Behavioural Design vs Design Thinking: wat is het verschil?
Behavioural Design en Design Thinking zijn allebei mensgericht, maar lossen een fundamenteel ander probleem op. Ontdek het verschil en wanneer je welke aanpak inzet.
Vergelijkingen
9 min.
Behavioural Design vs UX Research: twee lenzen op hetzelfde probleem
UX Research vraagt wat gebruikers nodig hebben. Behavioural Design vraagt waarom ze het toch niet doen. Het verschil, de overlap, en wanneer je beide combineert.
Cognitieve biases
11 min.
Beschikbaarheidsheuristiek op de werkvloer: waarom je laatste ervaring je volgende besluit kaapt
De beschikbaarheidsheuristiek laat je risico's structureel verkeerd inschatten. Ontdek hoe het brein recente, levendige ervaringen verwart met statistiek - en wat je eraan doet.
Cognitieve biases
8 min.
Beslissingsmoeheid op de werkvloer: waarom je slechtste besluiten altijd 's middags vallen
Beslissingsmoeheid maakt elke volgende beslissing van de dag slechter. Ontdek hoe het je leiderschap en productiviteit ondermijnt - en hoe je er structureel iets aan doet.
Technieken
9 min.
Chunking uitgelegd: waarom minder informatie tot betere beslissingen leidt
Chunking is de techniek om informatie in hanteerbare eenheden te groeperen. Ontdek hoe chunking geheugen, beslissingen en gedrag stuurt - en hoe je het zelf toepast.
Kernconcepten
10 min.
Cialdini's 7 overtuigingsprincipes: elk principe uitgelegd
Alle 7 principes van Cialdini uitgelegd: wederkerigheid, commitment, social proof, autoriteit, sympathie, schaarste en eenheid - en wanneer je elk principe inzet.
Cognitieve biases
10 min.
Cognitieve bias: betekenis, voorbeelden en de complete gids
Cognitieve biases verstoren werving, strategie, prestatiebeoordeling en innovatie. De complete gids over hoe ze werken - en hoe je systemen ontwerpt die de schade beperken.
Cognitieve biases
9 min.
Cognitieve dissonantie op de werkvloer: waarom je team vasthoudt aan slechte besluiten
Cognitieve dissonantie zorgt dat teams slechte besluiten blijven verdedigen. Ontdek hoe het werkt, waarom bewustzijn niet helpt, en wat je structureel kan doen.
Cognitieve biases
8 min.
Confirmation bias: betekenis en hoe het je beslissingen stuurt
Confirmation bias zorgt dat je team bewijs zoekt voor wat het al gelooft. Ontdek hoe het je werving, strategie en beslissingen ondermijnt - en wat je eraan doet.
Werk & organisatie
9 min.
Cultuurverandering in organisaties: waarom het bijna altijd mislukt (en wat wel werkt)
60 tot 70% van cultuurveranderingen mislukt door een ontbrekende gedragslaag. Ontdek hoe gedragswetenschap en gedragsontwerp cultuurverandering laten beklijven.
Cognitieve biases
12 min.
Curse of knowledge op de werkvloer: waarom experts niet meer simpel kunnen uitleggen
De curse of knowledge maakt dat experts vergeten hoe het is om iets niet te weten. Ontdek hoe het presentaties, onboarding en productontwerp saboteert - en wat je eraan doet.
Kernconcepten
10 min.
De Gaga Gedragsmotor uitgelegd: gedragsverandering ontwerpen die blijft werken
De Gaga Gedragsmotor verdeelt gedragsverandering in vier tandwielen: Activator, Motivator, Facilitator en Stabilisator. Ontdek waarom de Facilitator de meest onderbenutte hefboom is.
Kernconcepten
11 min.
De Gedragsbalans uitgelegd: waarom mensen blijven hangen in gedrag dat ze zelf niet meer willen
De Gedragsbalans legt bloot waarom mensen doen wat ze doen. Leer de vier krachten (Pains, Gains, Chains, Strains) en Job-to-be-Done toepassen.
Cognitieve biases
11 min.
Decoy effect op de werkvloer: waarom drie opties beter werken dan twee
Het decoy effect laat zien hoe een strategisch inferieure derde optie de keuze tussen twee alternatieven volledig kan omdraaien.
Cognitieve biases
11 min.
Dunning-Kruger effect op de werkvloer: waarom de minst competente het hardst schreeuwen
Het Dunning-Kruger effect: de minst bekwame medewerkers zijn het meest zelfverzekerd. Ontdek hoe het leiderschap en aanwerving saboteert - en wat je kunt doen.
Werk & organisatie
10 min.
Effectief verandermanagement: wat de gedragswetenschap leert over verandering die beklijft
Kotter en ADKAR missen de gedragslaag. Ontdek waarom verandermanagement zo vaak mislukt en hoe gedragsontwerp verandering laat beklijven in jouw organisatie.
Werk & organisatie
10 min.
Eigenaarschap in organisaties: waarom je het moet ontwerpen in plaats van verwachten
Eigenaarschap bij medewerkers vergroten lukt niet door het te verwachten of te vragen. Ontwerp de context zodat eigenaarschap de logische dagelijkse keuze wordt.
Cognitieve biases
11 min.
Endowment effect op de werkvloer: waarom je vasthoudt aan wat je hebt
Het endowment effect zorgt dat we bezit overwaarden. Ontdek hoe het onderhandelingen saboteert, verandering blokkeert en wat je er als leider aan kunt doen.
Cognitieve biases
6 min.
Framing effect op de werkvloer: waarom dezelfde boodschap totaal anders landt
Dezelfde feiten kunnen vertrouwen, weerstand of actie oproepen. Zo gebruik je framing bewust en ethisch op de werkvloer.
Technieken
7 min.
Frictie in gedragsontwerp: wanneer wrijving werkt
Minder frictie is niet altijd beter. Ontdek wanneer je wrijving toevoegt en wanneer je ze wegneemt, en wat De Gedragsbalans daarover zegt.
Vergelijkingen
8 min.
Gedragseconomie vs psychologie: wat is het verschil?
Gedragseconomie en psychologie overlappen sterk maar zijn niet hetzelfde. Het verschil uitgelegd via Kahneman en Thaler, en waarom het op de werkvloer vervaagt.
Sectoren
18 min.
Gedragsontwerp voor het Onderwijs: Waarom Training Zelden Gedrag Verandert
Gedragsontwerp voor onderwijs en L&D dicht de kloof tussen weten en doen. Ontdek waarom opleidingstrajecten mislukken, hoe Job-to-be-Done-denken het echte leerprobleem blootlegt en welke interventies wel werken.
Sectoren
20 min.
Gedragsontwerp voor verzekeringen: waarom klanten onderverzekerd blijven en toch vertrekken
Gedragsontwerp voor verzekeraars: waarom klanten onderverzekerd zijn en hoe je churn en claimsgedrag beïnvloedt, met De Gedragsbalans en de Gaga Gedragsmotor.
Werk & organisatie
9 min.
Gedragsverandering in je team: welke aanpak kies je?
Wil je dat gedrag in je team écht verandert? Ontdek waarom een trainingsdag zelden volstaat, en hoe je kiest tussen de opleiding De Kracht van Gedragsontwerp en een teambreed DIWY-traject.
Cognitieve biases
9 min.
Halo-effect op de werkvloer: waarom je die ene briljante collega overschat
Het halo-effect kleurt je hiring en beoordelingsgesprekken. Eén positieve eigenschap overschaduwt alles - ontdek vijf interventies die echt helpen.
Cognitieve biases
10 min.
Hindsight bias op de werkvloer: waarom je altijd denkt dat je het zag aankomen
Hindsight bias laat je geloven dat je een uitkomst zag aankomen, terwijl dat niet zo was. Ontdek hoe het strategie-evaluaties en post-mortems saboteert.
Kernconcepten
6 min.
Incompany training: zo verander je écht gedrag
Waarom kennisoverdracht zelden volstaat en hoe je leren vertaalt naar zichtbaar gedrag op de werkvloer.
Technieken
12 min.
Jobs-to-be-Done uitgelegd: waarom mensen echt kopen
Jobs-to-be-Done (JTBD) legt uit waarom mensen echt kopen. Ontdek Clayton Christensens milkshake-case en hoe je het concept toepast op je eigen product.
Technieken
8 min.
Klantfrictie: de verborgen reden waarom klanten afhaken
Klantfrictie is de stille reden waarom klanten afhaken, ook als de klantbeleving goed voelt. Zo spoor je verborgen wrijving in je eigen klantreis op.
Werk & organisatie
9 min.
Klantgerichte transformatie: waarom de klantbelofte het gedrag van medewerkers niet verandert
Waarom mislukken klantgerichte transformaties? Omdat ze zich richten op processen en waarden, niet op het gedrag van medewerkers. De gedragsontwerp-aanpak, stap voor stap.
Cognitieve biases
9 min.
Mental accounting uitgelegd: waarom jij je geld in aparte potjes verdeelt
Mental accounting verklaart waarom een belastingteruggave anders voelt dan salaris. Het concept van Richard Thaler, en hoe je het toepast in productontwerp en communicatie.
Cognitieve biases
11 min.
Negativiteitsbias op de werkvloer: waarom negatieve feedback alles overschaduwt
Negativiteitsbias zorgt dat je team negatieve feedback zwaarder weegt dan positieve resultaten. Ontdek hoe het prestaties, innovatie en aanwerving saboteert.
Vergelijkingen
8 min.
Nudging vs gamificatie: welke aanpak werkt wanneer?
Nudging stuurt gedrag via de keuzeomgeving, gamificatie via spelprikkels. Wanneer werkt welke aanpak, en wanneer falen ze allebei? Het verschil uitgelegd.
Cognitieve biases
10 min.
Optimisme bias op de werkvloer: waarom elk project te laat en te duur wordt
Optimisme bias zorgt dat teams tijdlijnen onderschatten en risico's negeren. Ontdek hoe het je projectplanning saboteert, en hoe je het structureel aanpakt.
Cognitieve biases
7 min.
Peak-end rule op de werkvloer: waarom vooral het hoogtepunt en het einde blijven hangen
Mensen onthouden een ervaring niet als een gemiddelde. Ontdek hoe piekmoment en einde vergaderingen, onboarding en verandering kleuren.
Cognitieve biases
10 min.
Present bias op de werkvloer: waarom we altijd kiezen voor nu in plaats van later
Present bias verklaart waarom je brein altijd het snelle mailtje verkiest boven het werk dat er echt toe doet. Vijf interventies om het patroon te doorbreken.
Technieken
12 min.
Psyops: hoe psychologische oorlogsvoering vandaag werkt - en waarom dat ons allemaal aangaat
Moderne psyops valt niet je mening aan, maar je vermogen om nog helder te denken. Een kritische, gedragswetenschappelijke ontleding van de mechanismen erachter - en waarom evidence-based gedragsontwerp het tegenovergestelde is van manipulatie.
Cognitieve biases
10 min.
Reciprociteitsprincipe op de werkvloer: waarom wie eerst geeft, altijd wint
Het reciprociteitsprincipe is de diepgewortelde verplichting om terug te geven wat je ontvangt. Hoe het werkt in sales, leiderschap en onderhandeling - en waar de ethische grens ligt.
Cognitieve biases
10 min.
Schaarsteprincipe op de werkvloer: waarom "nog maar 3 plekken" altijd werkt
Het schaarsteprincipe maakt dingen begeerlijker - maar alleen als de schaarste oprecht is. Hoe urgentie werkt in marketing, sales en verandermanagement.
Cognitieve biases
10 min.
Social proof op de werkvloer: waarom je team doet wat de rest doet
Social proof is een van de weinige biases die je actief kunt inzetten als interventie. Hoe het adoptie, cultuurverandering en sales stuurt op de werkvloer.
Cognitieve biases
11 min.
Sociale identiteit op de werkvloer: waarom we onze groep meer verdedigen dan de waarheid
Wat zijn sociale identiteitsgroepen? In-group bias verklaart waarom teams botsen, fusies mislukken en verandering vastloopt.
Cognitieve biases
6 min.
Status quo bias op de werkvloer: waarom je organisatie niet verandert, ook al wil iedereen het
Waarom het huidige proces vanzelf wint en hoe je verandering makkelijker, veiliger en concreter maakt.
Cognitieve biases
12 min.
Sunk cost fallacy op de werkvloer: waarom je team blijft investeren in verloren zaken
De sunk cost fallacy houdt teams gevangen in falende projecten. Ontdek hoe verzonken kosten je besluitvorming saboteren - en welke interventies écht werken.
Kernconcepten
9 min.
Systeem 1 en Systeem 2 denken: hoe twee systemen al je beslissingen bepalen
Systeem 1 en Systeem 2 zijn Kahnemans model voor snel en traag denken. Ontdek hoe die twee denkwijzen je beslissingen sturen en wat dat betekent voor je werk.
Kernconcepten
11 min.
Thinking Fast and Slow: een samenvatting van Kahneman's kernlessen
Thinking Fast and Slow van Kahneman samengevat: systeem 1, systeem 2 en cognitieve biases, en hoe je ze toepast op gedrag en besluitvorming.
Cognitieve biases
12 min.
Verliesaversie op de werkvloer: waarom je team elke verandering blokkeert
Verliesaversie zorgt ervoor dat teams vastklampen aan het vertrouwde, ook als een nieuwe aanpak objectief beter is. Vijf interventies die wél werken.
Werk & organisatie
10 min.
Waarom AI-adoptie in organisaties vastloopt (en hoe je het laat beklijven)
Amper een kwart van de medewerkers gebruikt AI dagelijks. De oorzaak is geen kennistekort maar competentie-angst. Zo ontwerp je AI-adoptie die beklijft.
Kernconcepten
11 min.
Waarom je bonusbeleid motivatie vernietigt
Bonussen en KPI's vernietigen vaak de motivatie die ze moeten opwekken. Ontdek hoe gedragsontwerp helpt om intrinsieke motivatie te ontwerpen in plaats van te forceren.
Kernconcepten
9 min.
Wat is Behavioural Design?
Behavioural Design - ook wel gedragsontwerp - combineert psychologie, design en creativiteit om te begrijpen waarom mensen doen wat ze doen, en hoe je dat verandert.
Kernconcepten
11 min.
Wat is behavioural finance? De psychologie achter financiële beslissingen
Behavioural finance verklaart irrationeel financieel gedrag. Leer de belangrijkste biases achter beleggen, sparen en risico, en hoe je ze als professional ontwerpt.
Kernconcepten
8 min.
Wat is beslissingswetenschap? De multidisciplinaire kijk op besluitvorming
Beslissingswetenschap bestudeert hoe mensen beslissingen nemen, vanuit psychologie, economie en neurowetenschap - en hoe je die beslissingen kan verbeteren.
Technieken
9 min.
Wat is een dark pattern? De schaduwzijde van gedragsontwerp
Een dark pattern is een interface-ontwerp dat je bewust misleidt. Typen, echte voorbeelden en de ethische grens met nudging.
Cognitieve biases
6 min.
Wat is framing? Betekenis, framing effect en bewezen technieken
Wat framing betekent, waarom het werkt en hoe je met eerlijke kaders communicatie duidelijker en effectiever maakt.
Kernconcepten
8 min.
Wat is gedragseconomie? Waar psychologie en economie elkaar ontmoeten
Gedragseconomie bestudeert hoe psychologische factoren economische beslissingen sturen. Ontdek de wetenschap achter Kahneman en Thaler en de link met gedragsontwerp.
Technieken
10 min.
Wat is keuzearchitectuur? De complete gids voor het ontwerpen van keuzes
Keuzearchitectuur is de bewuste inrichting van de omgeving waarin mensen beslissingen nemen. Zes bouwstenen, concrete voorbeelden en de link met De Gedragsbalans en de Gaga Gedragsmotor.
Technieken
9 min.
Wat is libertair paternalisme? Keuzevrijheid bewaren terwijl je stuurt
Libertair paternalisme is de filosofie achter nudging: je ontwerpt omgevingen die mensen naar betere keuzes sturen, zonder hun vrijheid weg te nemen.
Kernconcepten
9 min.
Wat is neuromarketing? De wetenschap achter koopgedrag
Neuromarketing combineert hersenwetenschap met marketing. Leer hoe het werkt, wat de beperkingen zijn en waarom gedragsontwerp verder gaat dan meten alleen.
Technieken
6 min.
Wat is nudging? Uitleg, voorbeelden en toepassing in communicatie
Een heldere uitleg van nudging, bekende voorbeelden en een praktische toets voor ethische toepassing.
Technieken
8 min.
Wat is sludge? Hoe onnodige frictie gewenst gedrag blokkeert
Sludge is onnodige frictie die mensen weerhoudt van gedrag dat goed voor hen is. Wat sludge is, hoe het werkt op de werkvloer en hoe je een sludge-audit uitvoert.
Technieken
8 min.
Wat zijn commitment devices? Jezelf binden aan betere keuzes
Commitment devices zijn afspraken die je nu maakt om je toekomstig gedrag te sturen. Van Odysseus tot automatisch sparen: zo overwin je present bias door jezelf vooraf te binden.
Technieken
10 min.
Wat zijn defaults? De krachtigste nudge die niemand opmerkt
Defaults zijn de optie die geldt zodra iemand niets doet. Ontdek waarom ze zo krachtig zijn, met concrete voorbeelden uit de praktijk.
Technieken
7 min.
Wat zijn implementatie-intenties? Het 'als-dan' plan dat gedrag verandert
Implementatie-intenties zijn als-dan plannen die de kloof tussen intentie en actie overbruggen, gebaseerd op Gollwitzers onderzoek.
Technieken
8 min.
Wat zijn sociale normen? Definitie, typen en voorbeelden uit de praktijk
Sociale normen uitgelegd met werkvloer-voorbeelden: vergadercultuur, e-mailtijden, overwerk, plus het bumerangeffect om gedrag bij te sturen.
Werk & organisatie
7 min.
Werkplezier in organisaties: ontwerpen in plaats van meten
Werkplezier groeit niet uit fruitmanden en pulse surveys. Ontdek hoe autonomie, competentie en verbondenheid in het werk zelf worden ontworpen.
Technieken
8 min.
Zelfdeterminatietheorie uitgelegd: autonomie, competentie en verbondenheid
De zelfdeterminatietheorie verklaart hoe autonomie, competentie en verbondenheid motivatie voeden of ondermijnen.
◇
Niets gevonden.
Probeer een ander woord of bekijk alle thema's.